Liều lượng vừa mức

Selen vừa là vi lượng cơ bản, vừa là thuốc trị bệnh, vừa là chất độc
Selen vừa là vi lượng cơ bản, vừa là thuốc trị bệnh, vừa là chất độc. Để nhận thức được sự kết hợp kỳ lạ giữa các mặt đối lập, ta nhớ lại thời kỳ Phục hưng, thời kỳ tồn tại của nhiều điều không tương hợp nhưng vẫn hoàn toàn có thể chung sống bên nhau như hóa học và thuật giả kim, cái hợp lý và cái phi lý… rất lạ lùng.
Một người con chân chính với những ước đoán thiên tài, một công dân Thụy Sĩ là Philip Aureol Theofrast Bombast phon Gohehaim, ông đã nổi tiếng hơn với tên Paraxel (1493 – 1541), một nhà tự nhiên học kiêm thầy thuốc, đã nêu ra quy luật mà theo đó “độc tính chỉ được xác định bằng liều lượng”.
Paraxel là người đầu tiên hiểu được độc tính của một chất đối với cơ thể, ngoài thuộc tính riêng của mình, nó phụ thuộc trực tiếp vào liều lượng thâm nhập vào cơ thể. Đối với selen thì độc tính được xác định bằng khoảng 1mg/1kg trọng lượng cơ thể. Nói một cách khác thì chỉ 100mg selen là đủ để giết chết một người lớn.
Vậy sẽ ra sao, nếu ta đảo ngược sự khẳng định của Paraxel? Trên thực tế nếu độc tính được xác địnhvề cơ bản bằng thông số về liều lượng, thì cùng một chất có thể vừa có hại và cũng vừa có lợi đối với con người.
Ta hãy hình dung một cái cân ở nơi bào chế thuốc. Ở đĩa cân bên này có một lượng selen gây chết người và ở đĩa bên kia, ngược lại, để chữa bệnh. Các bạn sẽ tự thấy sự khác nhau rất ấn tượng: kilogam và microgam! Đại lượng microgam là quá nhỏ và nếu không có phương pháp đo lường đặc biệt dựa trên cơ sở công nghệ nguyên tử và hạt nhân thì không thể thực hiện được, vì để cân một trọng lượng chính xác nhất, phải dùng đến thông lượng nơtron và chùm prôton.
Nhu cầu selen của con người trong một ngày đêm
Khuyến nghị về sử dụng selen lần đầu tiên được ghi thành công thức vào năm 1980 bởi Viện hàn lâm khoa học New York; theo nội dung này, người lớn mỗi ngày cần từ 50 – 200 microgam selen. Những năm gần đây, mức sử dụng selen thường xuyên được điều chỉnh chính xác vùng giàu và vùng nghèo nguyên tố này.
Năm 1989, sau khi phân tích kết quả nghiên cứu, Viện hàn lâm Khoa học Mỹ đã xem lại mức dùng selen một ngày đêm: với đàn ông bây giờ là 70 và với phụ nữ là 55 microgam (nói cách khác, là gần 1 microgam trên 1kg trọng lượng cơ thể).
Dân cư Mỹ dễ dàng đạt mức tiêu chuẩn vì đất ở đó giàu selen, đủ cho rau, hoa, quả; còn ở châu u (trừ Ailen và Scotland) về mặt này, kém hơn.